casa | | Saúde e Doença > | Câncer | Tratamento do Câncer
Avanços no Tratamento do Câncer: Terapias-Alvo, Imunoterapia e Medicina de Precisão
Limitações da Quimioterapia Citotóxica Convencional
Afeta todas as células de divisão rápida (tumor + medula, mucosa, folículos). Índice terapêutico estreito. Resistência intrínseca/adquirida comum. Necessidade de abordagens seletivas.
Terapias-Alvo (Targeted Therapies): Classificação por Mecanismo
1. Inibidores de Transdução de Sinal (Pequenas Moléculas — Intracelulares)
- Inibidores de tirosina-quinase (TKIs): imatinibe (BCR-ABL, KIT, PDGFR), dasatinibe, nilotinibe, bosutinibe, ponatinibe (LMC); erlotinibe, gefitinibe, afatinibe, osimertinibe (EGFR mutado pulmão); crizotinibe, alectinibe, brigatinibe, lorlatinibe (ALK+ pulmão); sunitinibe, pazopanibe, axitinibe, cabozantinibe, lenvatinibe (VEGFR/PDGFR — RCC); dabrafenibe + trametinibe (BRAF V600E melanoma, pulmão)
- Inibidores serina/treonina-quinase: vemurafenibe, encorafenibe (BRAF); trametinibe, cobimetinibe, binimetinibe (MEK)
- Inibidores PI3K/AKT/mTOR: everolimo, temsirolimo, alpelisibe (PIK3CA mutado mama), capivasertibe
- Inibidores PARP: olaparibe, rucaparibe, niraparibe, talazoparibe (BRCA mutado, HRD+ — ovário, mama, próstata, pâncreas)
- Degradadores proteicos (PROTACs): ARV-110 (AR), ARV-471 (ER) — emergentes
2. Anticorpos Monoclonais (Grandes Moléculas — Superfície Celular / Microambiente)
- Anticorpos "nus" (sinalização/ADCC/CDC): rituximabe (CD20), trastuzumabe (HER2), cetuximabe/panitumumabe (EGFR), bevacizumabe (VEGF-A), ramucirumabe (VEGFR2)
- Conjugados anticorpo-fármaco (ADCs): T-DM1, T-DXd (HER2), sacituzumabe govitecana (Trop-2), enfortumabe vedotina (Nectin-4), trastuzumabe deruxtecano, datopotamabe deruxtecano — quimioterapia direcionada
- Anticorpos bispecíficos / engajadores de células T: blinatumomabe (CD19×CD3), teclistamabe (BCMA×CD3), epcoritamabe/glofitamabe (CD20×CD3), talquetamabe (GPRC5D×CD3)
3. Indutores de Apoptose
- Venetoclax (inibidor BCL-2): LLA, LLC, MDS, LMA. Restaura morte programada
- Inibidores MCL-1, BCL-xL (em desenvolvimento)
4. Inibidores de Angiogênese
- Anti-VEGF/VEGFR: bevacizumabe, ramucirumabe, aflibercepte, TKIs multi-alvo (sunitinibe, lenvatinibe, cabozantinibe)
- Mecanismo: normalização vascular transitória + inibição neovascularização tumoral
5. Moduladores do Microambiente / Imuno-oncologia
- Inibidores de checkpoint: anti-PD-1 (pembrolizumabe, nivolumabe, cemiplimabe), anti-PD-L1 (atezolizumabe, durvalumabe, avelumabe), anti-CTLA-4 (ipilimumabe), anti-LAG-3 (relatlimabe), anti-TIGIT (em ensaios)
- CAR-T cells: receptores quiméricos anti-CD19 (tisagenlecleucel, axicabtagene, brexucabtagene, lisocabtagene), anti-BCMA (idecabtagene, ciltacabtagene)
- TCR-T, TIL, NK-CAR, bispecíficos, citocinas engenheiradas (IL-2, IL-15 variantes)
Medicina de Precisão: Do Genoma à Terapia
- Perfil genômico tumoral (NGS painel amplo / exoma / genoma): mutações acionáveis (actionable), TMB, MSI, assinaturas mutacionais
- Biópsia líquida (ctDNA): detecção precoce, monitoramento resposta, resistência emergente, doença residual mínima
- Farmacogenômica germinativa (DPYD, TPMT, UGT1A1, CYP2D6) → ajuste dose/evitar toxicidade severa
- Tumor-agnósticos: pembrolizumabe (MSI-H/dMMR, TMB-H), larotrectinibe/entrectinibe (NTRK fusão), selpercatinib/pralsetinibe (RET fusão), dabrafenibe+trametinibe (BRAF V600E)
Resistência e Estratégias de Combinação
- Resistência primária (intrínseca) e adquirida (mutações gatekeeper, bypass tracks, transformação histológica, microambiente imunossupressor)
- Combinações verticais (mesma via: EGFR + MET, BRAF + MEK + EGFR), horizontais (vias paralelas: CDK4/6 + endócrino, PARP + anti-PD-1), imunoterapia + quimio/radio/terapia-alvo
- Terapia adaptativa / intermitente / drug holidays (estudos em andamento)
Desafios Atuais
- Custo/acesso global (terapias-alvo, imunoterapia, CAR-T, NGS)
- Toxicidades únicas (imunes: colite, hepatite, endocrinopatias, pneumonite; cardiovasculares, dermatológicas)
- Biomarcadores preditivos imperfeitos (PD-L1, TMB, MSI, HRD)
- Desigualdades raciais/étnicas/socioeconômicas em acesso a inovação