A teoria da aromaterapia fundamenta-se na interação entre constituintes químicos voláteis dos óleos essenciais e os sistemas biológicos humanos — via olfativa (sistema límbico) e via cutânea (sistêmica).
| Classe | Exemplos de constituintes | Óleos ricos | Ações farmacológicas |
|---|---|---|---|
| Monoterpenos | Limoneno, α-pineno, β-pineno, mirceno | Cítricos, pinheiro, zimbro | Antiviral, imunoestimulante, antidepressivo, penetração cutânea |
| Sesquiterpenos | β-cariofileno, farneseno, humuleno | Copaíba, patchouli, vetiver, gengibre | Anti-inflamatório forte, imunomodulador, sesquiterpenos cruzam barreira hematoencefálica |
| Monoterpenóis | Linalol, geraniol, terpinen-4-ol, α-terpineol | Lavanda, tea tree, gerânio, manjerona | Antibacteriano, antifúngico, ansiolítico, sedativo |
| Ésteres | Acetato de linalila, acetato de geranila, acetato de bornila | Lavanda, camomila romana, bergamota | Antiespasmódico, sedativo, antifúngico, regenerador tecidual |
| Óxidos (Éteres cíclicos) | 1,8-cineol (eucaliptol), óxido de linalol | Eucalipto, ravintsara, niaouli, alecrim ct. cineol | Mucolítico, expectorante, estimulante cerebral |
| Fenóis | Timol, carvacrol, eugenol | Tomilho, orégano, cravo, canela | Antibacteriano potente, irritante dérmico/mucoso, hepatotóxico em dose alta |
| Cetonas | Cetonas: tiona, pulegona, camfona | Hortelã-pimenta (mentona), hissopo, sálvia oficial | Mucolítico, regenerador, neurotóxico (convulsivante) em dose alta |
| Aldeídos | Citral (geranial/neral), citronelal, benzaldeído | Capim-limão, melissa, citronela, canela | Sedativo, antiviral, antifúngico, irritante dérmico (diluição <0,5%) |
Estudos fMRI mostram ativação/inibição de áreas cerebrais específicas por odorantes. Ensaios clínicos controlados crescem para: lavanda (ansiedade, sono), hortelã-pimenta (SII, náusea), tea tree (acne, micoses), bergamota (estresse). A teoria continua sendo refinada.